السيد موسى الشبيري الزنجاني

2922

كتاب النكاح ( فارسى )

ولى من به نسخهء اصلى عروه به خط مؤلف مراجعه كردم « 1 » كلمهء مختلفتين در آن هست . در چاپ اولى كه در عصر مؤلف چاپ شده و مرحوم آقاى بروجردى و بعضى ديگر بر آن چاپ اول حاشيه زدند اين كلمه وجود دارد . اين چاپى كه در بغداد صورت گرفته آقاى گلپايگانى رحمه الله اشاره كردند چاپ دوم است كه در سال 1330 در زمان حيات مؤلف در بغداد صورت گرفته و در آنجا مختلفتين نيست . منشأ اين اختلاف اين است كه نسخهء عروة را قبل از چاپ دوم مرحوم حاج شيخ احمد كاشف الغطاء و مرحوم حاج شيخ محمد حسين كاشف الغطاء « 2 » با توافق مرحوم سيد تصحيح كرده‌اند . كلمهء أو مختلفتين در اين چاپ حذف شده ، مرحوم شيخ محمد حسين كاشف الغطاء در حاشيه خود بر عروه نوشته كه كلمهء مختلفتين معنا ندارد و ممكن نيست صحيح باشد و ما با جناب سيد صحبت كرديم و ايشان دستور حذف آن را دادند « 3 » . حاشيه ، مرحوم آقاى بروجردى بر آن چاپ اول بوده لذا ايشان مختلفتين را معنا كرد . و مرحوم آقاى خويى نيز از ايشان تبعيت كرده‌اند . مرحوم آقاى خمينى نيز همين معنا را كرده‌اند منتهى يك زيادتى دارند كه به نظر ما بدون آن زيادتى صحيح است و توجيهى اگر براى عبارت مختلفتين باشد همان توجيه مرحوم آقاى بروجردى است . 3 ) توجيه مرحوم آقاى بروجردى به كلمهء « أو مختلفتين » :

--> ( 1 ) اصل نسخه را قبلًا ديده بودم و نسخه عكسى آن فعلًا در اختيار من مىباشد . ( 2 ) اين دو بزرگوار ، فقيه و در ادبيات چيره دست بوده و از شاگردان مورد توجه مرحوم سيد و از اوصياء ايشان بوده‌اند ، عروه چاپ دوم كه با تصحيح اين دو چاپ شده معمولًا از نسخه اصلى عروه به خط سيد صحيح‌تر است ولى گاه نسخه اصلى صحيح است و در اين چاپ سهو يا غفلتى رخ داده است . ( 3 ) تصور المختلفتين فى الاختين مشكل بل غير ممكن و قد راجعناه فالغاه فى الطبعة الثانية ، امّا فى الثلاثة و مازاد فواضح .